Tóm tắt
Đi lễ hội (matsuri) ở Nhật, bạn sẽ nghe rất nhiều câu hô lặp đi lặp lại theo nhịp trống - gọi là kakegoe (掛け声). Hiểu và hô theo được vài câu không chỉ giúp hòa nhập không khí mà còn khiến người Nhật xung quanh bất ngờ và thích thú. Bài viết tổng hợp các kakegoe phổ biến nhất theo từng loại hình lễ hội.
Kakegoe là gì?
Kakegoe (掛け声) là các tiếng hô, tiếng đệm được lặp lại theo nhịp trong âm nhạc truyền thống Nhật Bản, kịch Kabuki, võ thuật (kendo, judo) và đặc biệt là các điệu múa/rước lễ hội. Chức năng chính là giữ nhịp và tạo tinh thần đồng đội cho người tham gia, không nhất thiết phải mang nghĩa cụ thể như một câu nói bình thường.
Khi khiêng kiệu Mikoshi
Mikoshi (神輿) là kiệu thần được rước qua các con phố trong lễ hội. Người khiêng kiệu hô các câu sau để đồng bộ bước chân và tạo khí thế:
| Câu hô | Cách đọc | Ý nghĩa/nguồn gốc |
|---|---|---|
| わっしょい | Wasshoi | Phổ biến nhất toàn Nhật Bản. Một giả thuyết cho rằng ghép từ "wa" (hòa - hòa hợp) và "shoi" (khiêng), mang nghĩa "cùng nhau khiêng trong hòa hợp" |
| そいや / せいや | Soiya / Seiya | Nghĩa gần với "cố lên, tiến lên", thường dùng ở khu vực Tokyo (như lễ hội Sanja Matsuri) |
| エッサ | Essa | Mang nghĩa "khiêng lên", nhịp ngắn gọn, dứt khoát |
Mỗi vùng, mỗi đền thần có thể dùng câu hô khác nhau cho mikoshi của mình. Nếu muốn tham gia khiêng kiệu, hãy nghe và hô theo nhóm đi trước, không cần hô đúng ngay từ đầu.
Trong điệu múa Bon Odori
Bon Odori (盆踊り) là điệu múa vòng tròn trong dịp Obon, ai cũng có thể tham gia dù không biết nhảy trước. Các câu đệm (囃子詞 - hayashi kotoba) thường nghe thấy:
| Câu hô | Cách đọc | Bối cảnh sử dụng |
|---|---|---|
| どっこいしょ | Dokkoisho | Câu đệm rất phổ biến, dùng cả khi gắng sức (đứng dậy, nâng vật nặng) lẫn trong lời bài hát dân ca như Soran Bushi |
| ちょいちょい / ちょいな ちょいな | Choi choi / Choina choina | Câu đệm giữ nhịp trong các bài dân ca vùng (ví dụ Tokyo Ondo, Sado Okesa) |
| よいやさ | Yoiyasa | Câu đệm khích lệ, dùng xen giữa các câu hát trong nhiều bài Ondo |
Cách tham gia: Đứng vào vòng tròn quanh giàn trống (yagura), nhìn người phía trước và bắt chước động tác tay/chân. Không cần hô đúng câu, chỉ cần theo nhịp là được chấp nhận.
Trong Yosakoi
Yosakoi (よさこい) là điệu múa đường phố hiện đại, ra đời năm 1954 tại Kochi, kết hợp nhạc dân ca truyền thống với nhạc hiện đại. Tên gọi "Yosakoi" bắt nguồn từ phương ngữ Tosa (vùng Kochi): 夜さ来い (yoru sa koi) - nghĩa là "hãy đến vào ban đêm", trích từ bài dân ca cổ Yosakoi Bushi.
Naruko - đạo cụ tạo nhịp
Người múa Yosakoi luôn cầm naruko (鳴子) - dụng cụ gỗ có 2 miếng va đập tạo tiếng lách cách theo nhịp múa. Đây là đạo cụ bắt buộc để được công nhận là một đội Yosakoi đúng nghĩa.
Soran Bushi - nền nhạc phổ biến nhất trong Yosakoi
Rất nhiều đội Yosakoi (đặc biệt phong cách "Yosakoi Soran" phổ biến ở Hokkaido) dùng nền nhạc Soran Bushi (ソーラン節) - bài dân ca của ngư dân đánh cá trích Hokkaido. Các câu hô đặc trưng:
| Câu hô | Cách đọc | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| ヤーレン ソーラン | Yaaren Soran | Câu đệm mở đầu điệp khúc, thể hiện sức mạnh và tinh thần của biển cả |
| ドッコイショ ドッコイショ | Dokkoisho, dokkoisho | Hô ở cuối mỗi câu hát, đi kèm động tác kéo lưới cá mô phỏng |
Trong Awa Odori
Awa Odori (阿波踊り), lễ hội múa lớn nhất Nhật Bản tổ chức tại Tokushima vào tháng 8, có bài đồng dao nổi tiếng mà hầu như ai cũng biết:
踊る阿呆に見る阿呆、同じ阿呆なら踊らにゃ損損 (Odoru ahou ni miru ahou, onaji ahou nara odoranya son son) "Người múa cũng là kẻ ngốc, người xem cũng là kẻ ngốc. Nếu cả hai đều ngốc như nhau, thì nhảy múa còn có lợi hơn!"
Các câu hô kèm theo khi múa:
| Câu hô | Cách đọc | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| ヤットサー | Yatto saa | Câu chào hỏi trong lúc múa, người xung quanh thường đáp lại "ア、ヤットヤット" (A, yatto yatto) |
| エライヤッチャ | Erai yaccha | Câu đệm giữ nhịp, thể hiện sự phấn khích |
Cách tham gia dù không biết nhảy
- Bon Odori: Mở cho tất cả mọi người, chỉ cần đứng vào vòng và bắt chước người phía trước
- Awa Odori: Một số khu vực có "khu vực nhảy tự do" (にわか連 - niwaka-ren) cho khách du lịch tham gia không cần tập trước
- Yosakoi: Thường là các đội đã tập luyện trước, khách chỉ xem và hô theo, nhưng có thể hỏi ban tổ chức nếu muốn thử
Không cần thuộc lòng ý nghĩa từng câu hô. Người Nhật cũng không phải ai cũng biết nguồn gốc chính xác của "Wasshoi" hay "Dokkoisho" - quan trọng là hô đúng nhịp và tham gia với tinh thần vui vẻ.
Câu hỏi thường gặp
"Wasshoi" và "Soiya" khác nhau ở đâu? Cả hai đều dùng khi khiêng mikoshi, nhưng "Soiya/Seiya" phổ biến hơn ở khu vực Tokyo (như Sanja Matsuri), còn "Wasshoi" được dùng rộng rãi trên khắp Nhật Bản.
Có cần biết tiếng Nhật mới tham gia Bon Odori được không? Không cần. Bon Odori là điệu múa dành cho tất cả mọi người, chỉ cần quan sát và bắt chước động tác, không cần hiểu lời bài hát.
Yosakoi và Bon Odori có phải cùng một loại múa không? Khác nhau. Bon Odori là múa truyền thống trong dịp Obon, ai cũng tham gia được ngay tại chỗ. Yosakoi là múa đường phố hiện đại, thường do các đội đã luyện tập biểu diễn, dùng naruko và nhạc pha trộn hiện đại.
Kết luận
Kakegoe là một phần không thể thiếu tạo nên không khí sôi động của lễ hội Nhật Bản. Từ "Wasshoi" khi khiêng kiệu, "Dokkoisho" trong Bon Odori, đến "Yaaren Soran" trong Yosakoi - chỉ cần nhớ vài câu và hô theo đúng lúc, bạn sẽ có trải nghiệm lễ hội đáng nhớ hơn rất nhiều.
