💼Việc làm

Làm thêm/副業 ở Nhật: Quy định pháp lý, ý tưởng và thuế

Làm thêm/副業 ở Nhật: Quy định pháp lý, ý tưởng và thuế

Tóm tắt

Fukugyo (副業 - ふくぎょう) nghĩa là nghề phụ hay công việc làm thêm ngoài công việc chính. Xu hướng cho phép fukugyo đang tăng mạnh tại Nhật, đặc biệt từ năm 2018 khi chính phủ ban hành hướng dẫn khuyến khích làm thêm. Tuy nhiên, người nước ngoài cần lưu ý quy định visa, chính sách công ty và nghĩa vụ khai thuế khi làm fukugyo.

1. Quy định pháp lý về fukugyo

1.1 Luật Nhật có cấm fukugyo không?

Không. Luật lao động Nhật Bản không cấm người lao động làm thêm việc ngoài giờ. Tuy nhiên:

  • Công chức (公務員 - koumuin): Bị hạn chế theo luật, muốn làm thêm phải được cơ quan cho phép (国家公務員法 điều 103-104, 地方公務員法 điều 38)
  • Nhân viên tư nhân: Phụ thuộc vào nội quy công ty (就業規則 - shuugyou kisoku)

1.2 Chính sách của chính phủ

Từ tháng 1/2018, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi (厚生労働省) đã:

  • Sửa đổi mẫu nội quy lao động (モデル就業規則), xóa điều khoản cấm làm thêm
  • Ban hành hướng dẫn về fukugyo (副業・兼業の促進に関するガイドライン)
  • Khuyến khích doanh nghiệp cho phép nhân viên làm thêm

Nguồn: 厚生労働省 - 副業・兼業

1.3 Kiểm tra chính sách công ty

Trước khi bắt đầu fukugyo, bắt buộc phải kiểm tra nội quy công ty (就業規則):

Trường hợpÝ nghĩaHành động
副業OK (無届)Cho phép, không cần báoTự do làm thêm
副業OK (届出制)Cho phép nhưng cần báo cáoNộp 副業届 (fukugyo todoke) cho phòng nhân sự
副業OK (許可制)Cần xin phép và được duyệtNộp đơn xin phép, chờ phê duyệt
副業禁止Cấm hoàn toànKhông được làm (trừ khi thương lượng)
⚠️

Làm fukugyo khi công ty cấm có thể dẫn đến kỷ luật, thậm chí sa thải (懲戒解雇 - choukai kaiko). Tuy nhiên, tòa án Nhật đã có nhiều án lệ bảo vệ người lao động nếu fukugyo không ảnh hưởng đến công việc chính và không cạnh tranh trực tiếp với công ty.

1.4 Những điều công ty thường yêu cầu

Khi được phép làm fukugyo, công ty thường yêu cầu:

  • Không ảnh hưởng đến công việc chính (sức khỏe, hiệu suất)
  • Không cạnh tranh với công ty (競業避止 - kyougyou kishi)
  • Không làm cho đối thủ cạnh tranh
  • Không tiết lộ bí mật kinh doanh (秘密保持 - himitsu hoji)
  • Báo cáo nội dung và thời gian làm thêm

2. Hạn chế visa cho người nước ngoài

2.1 Tư cách lưu trú và hoạt động được phép

Đây là phần quan trọng nhất mà người nước ngoài cần chú ý:

Loại visaĐược làm fukugyo?Điều kiện
技術・人文知識・国際業務 (kỹ sư, phiên dịch...)Có giới hạnCần 資格外活動許可 nếu ngoài phạm vi visa
特定技能 (kỹ năng đặc định)KhôngPhải làm toàn thời gian cho đơn vị tiếp nhận, không được làm thêm ở công ty khác (Q&A 特定技能)
技能実習 (thực tập sinh)KhôngBị cấm hoàn toàn
永住者 (vĩnh trú)Tự doKhông hạn chế
日本人の配偶者等 (vợ/chồng người Nhật)Tự doKhông hạn chế
定住者 (cư trú lâu dài)Tự doKhông hạn chế
留学 (du học)Có giới hạnTối đa 28 giờ/tuần (kỳ nghỉ dài theo quy định của trường: tối đa 8 giờ/ngày), cần 資格外活動許可
家族滞在 (gia đình đi cùng)Có giới hạnTối đa 28 giờ/tuần, cần 資格外活動許可

2.2 Giấy phép hoạt động ngoài tư cách (資格外活動許可)

Nếu visa của bạn giới hạn loại công việc, bạn cần xin 資格外活動許可 (shikaku gai katsudou kyoka) tại Cục Quản lý Xuất nhập cảnh (出入国在留管理局).

Hai loại:

LoạiNội dungVí dụ
包括許可 (bao quát)Cho phép làm nhiều loại công việc, tối đa 28 giờ/tuầnDu học sinh, người có visa gia đình (家族滞在) làm thêm
個別許可 (cá nhân)Cho phép một công việc cụ thểNgười có visa lao động làm thêm công việc thuộc tư cách lao động khác, làm 個人事業主

Với 個別許可, công việc xin phép phải thuộc một tư cách lao động khác (ví dụ 教育, 技術・人文知識・国際業務...), không phải lao động giản đơn. Nếu bạn đang làm cho một công ty theo hợp đồng, công ty đó cũng phải đồng ý (出入国在留管理庁).

⚠️

Làm việc ngoài phạm vi visa mà không có 資格外活動許可 là vi phạm pháp luật, có thể bị phạt tù, phạt tiền và trục xuất. Ngay cả những việc tưởng "nhỏ" như bán hàng trên Mercari với số lượng lớn hay nhận quảng cáo trên mạng xã hội cũng có thể bị coi là hoạt động kinh doanh.

3. Ý tưởng fukugyo phổ biến cho người nước ngoài

3.1 Công việc tận dụng ngôn ngữ

Công việcYêu cầu
Dạy tiếng Việt (trực tuyến/trực tiếp)Không cần bằng cấp đặc biệt
Phiên dịch/biên dịch tự doTiếng Nhật trình độ cao
Hướng dẫn viên du lịch bằng ngoại ngữTừ 2018 không cần chứng chỉ để làm có thu phí; chỉ người đỗ kỳ thi mới được dùng danh xưng 全国通訳案内士/地域通訳案内士 (観光庁)
Viết bài blog, nội dungKỹ năng viết
Dạy tiếng Anh (nếu thông thạo)Trình độ tiếng Anh cao

3.2 Công việc online

Công việcNền tảng
Lập trình tự doLancers, CrowdWorks, Coconala
Thiết kế đồ họaCoconala, Lancers
Nhập liệu (データ入力)CrowdWorks, Lancers
Quản lý mạng xã hộiTự tìm khách hàng
Bán hàng trực tuyếnMercari, Amazon Japan, Yahoo Shopping

3.3 Công việc offline

Công việcGhi chú
Uber Eats / DemaecanTự do thời gian, cần xe đạp hoặc xe máy
Dọn dẹp (清掃)Dễ tìm việc, linh hoạt
Làm việc tại combini/nhà hàngViệc làm thêm truyền thống
Diễn viên quần chúng phim/quảng cáoĐăng ký qua công ty quản lý

Lương làm thêm theo giờ không được thấp hơn lương tối thiểu của tỉnh (mức năm tài chính 2026 ở Tokyo là 1,280 yen/giờ, 厚生労働省).

⚠️

Các công việc ở mục này là lao động giản đơn. Người có visa lao động (技術・人文知識・国際業務, 技能...) về nguyên tắc không được xin 資格外活動許可 cho loại việc này, vì 個別許可 chỉ cấp cho công việc thuộc một tư cách lao động. Mục này chủ yếu dành cho người có visa vĩnh trú, vợ/chồng người Nhật, định cư, hoặc du học sinh/visa gia đình đã có 包括許可.

3.4 Đầu tư (không cần 資格外活動許可)

Các hoạt động đầu tư không bị coi là "lao động" nên không cần giấy phép:

  • NISA/iDeCo: Đầu tư chứng khoán miễn thuế
  • Bất động sản: Cho thuê nhà, phòng thuộc sở hữu của mình (nếu quy mô lớn như một hoạt động kinh doanh, nên hỏi Cục Quản lý Xuất nhập cảnh)
  • Cổ phiếu, crypto: Giao dịch bằng tài sản cá nhân
💡

Nếu bạn có visa kỹ thuật (技術・人文知識・国際業務) và muốn làm thêm công việc liên quan đến IT (lập trình, thiết kế web), nhiều trường hợp được coi là nằm trong phạm vi visa mà không cần xin thêm giấy phép. Tuy nhiên, nên xác nhận với luật sư nhập cư hoặc Cục Quản lý Xuất nhập cảnh.

4. Nghĩa vụ thuế khi làm fukugyo

4.1 Khi nào cần khai thuế (確定申告 - kakutei shinkoku)?

Trường hợpPhải khai thuế?
Thu nhập fukugyo (sau khi trừ chi phí) trên 200,000 yen/nămBắt buộc khai thuế thu nhập (所得税)
Thu nhập fukugyo từ 200,000 yen/năm trở xuốngKhông cần khai thuế thu nhập, nhưng vẫn cần khai thuế cư dân (住民税) tại quận/thành phố
Có 2 nơi trả lương, lương ở nơi phụ cộng thu nhập khác trên 200,000 yen/nămBắt buộc khai thuế

Nguồn: 国税庁 - Người làm công ăn lương phải khai thuế khi nào | Thu nhập từ đầu tư (cổ phiếu, bất động sản) | Tùy loại tài khoản và số tiền |

4.2 Cách phân loại thu nhập fukugyo

Loại thu nhậpVí dụCách tính thuế
給与所得 (thu nhập lương)Part-time tại combini, nhà hàngCộng với lương chính, tính thuế gộp
雑所得 (thu nhập tạp)Freelance, bán hàng online, viết blogDoanh thu - chi phí = thu nhập chịu thuế
事業所得 (thu nhập kinh doanh)Kinh doanh có đăng ký (個人事業主)Doanh thu - chi phí, được khấu trừ nhiều hơn

4.3 Quy trình khai thuế

Thời gian: Từ 16 tháng 2 đến 15 tháng 3 hàng năm (cho năm tài chính trước đó, từ 1/1 đến 31/12)

Cách khai:

  1. Online: Qua hệ thống e-Tax (etax.nta.go.jp), cần My Number card + đầu đọc hoặc smartphone
  2. Trực tiếp: Đến phòng thuế (税務署 - zeimusho) gần nhà
  3. Qua phần mềm: Dùng phần mềm khai thuế trên website 国税庁

Giấy tờ cần chuẩn bị:

Giấy tờNơi lấy
源泉徴収票 (giấy chứng nhận khấu trừ thuế)Công ty chính cung cấp
Bảng kê thu nhập fukugyoTự tổng hợp hoặc từ nơi làm thêm
Biên lai chi phí (領収書)Giữ lại khi mua đồ phục vụ công việc
My Number card hoặc thông báo My Number
Sổ ngân hàng (để nhận hoàn thuế)

4.4 Chi phí được khấu trừ (経費 - keihi)

Nếu thu nhập fukugyo thuộc loại 雑所得 hoặc 事業所得, bạn được trừ chi phí hợp lệ:

Chi phíVí dụ
Thiết bịMáy tính, điện thoại (phần dùng cho công việc)
Giao thôngXăng, vé tàu di chuyển đến nơi làm
Vật tưSách, phần mềm, tài liệu liên quan
Thuê không gianMột phần tiền thuê nhà (nếu làm việc tại nhà), thuê coworking
Liên lạcPhần phí điện thoại, internet dùng cho công việc
💡

Giữ lại tất cả biên lai (領収書 - ryoushuusho) và ghi chép chi tiết. Nếu tổng chi phí cao, phần thu nhập chịu thuế sẽ giảm đáng kể. Ví dụ: thu nhập fukugyo 500,000 yen - chi phí 200,000 yen = thu nhập chịu thuế chỉ 300,000 yen.

4.5 Thuế cư dân (住民税 - juuminzei) và vấn đề "lộ fukugyo"

Thuế cư dân được tính dựa trên tổng thu nhập và thông báo cho nơi làm việc chính. Nếu tổng thuế cư dân cao bất thường so với lương, công ty có thể biết bạn có thu nhập thêm.

Cách tránh:

  • Khi khai kakutei shinkoku, chọn mục 「自分で納付」(普通徴収) - tự đóng thuế cư dân cho phần thu nhập fukugyo, thay vì để khấu trừ qua lương (特別徴収)
  • Cách này chỉ áp dụng cho thu nhập không phải lương (雑所得, 事業所得...). Nếu fukugyo là làm công ăn lương ở nơi thứ hai, thuế cư dân phần đó thường vẫn bị khấu trừ qua lương ở công ty chính
  • Cách xử lý cụ thể tùy quận/thành phố, nên không đảm bảo 100%
⚠️

Không khai thuế khi thu nhập fukugyo trên 200,000 yen/năm là vi phạm. Nếu bị phát hiện, sẽ bị truy thu thuế + tiền chậm nộp (延滞税) + tiền phạt: không khai (無申告加算税) 15-30% số thuế phải nộp, khai thiếu (過少申告加算税) 10-15% số thuế thiếu nếu bị phát hiện qua kiểm tra thuế (国税庁).

5. Bảo hiểm xã hội khi làm fukugyo

5.1 Bảo hiểm y tế và lương hưu

  • Nếu fukugyo là freelance/tự do: Không ảnh hưởng, vẫn dùng bảo hiểm công ty chính
  • Nếu fukugyo là nhân viên tại công ty thứ 2 và đủ điều kiện tham gia bảo hiểm ở cả hai nơi (với người làm bán thời gian: từ 20 giờ/tuần, nơi làm trên 50 người...): phải nộp 二以上事業所勤務届 cho cơ quan lương hưu, phí bảo hiểm tính trên tổng lương hai nơi

5.2 Bảo hiểm tai nạn lao động (労災保険)

  • Bảo hiểm tai nạn lao động của công ty chính không áp dụng khi bạn đang làm fukugyo
  • Nếu fukugyo là làm công ăn lương, bị tai nạn trong lúc làm fukugyo thì bảo hiểm của nơi làm fukugyo chi trả; mức trợ cấp được tính trên tổng lương của các nơi làm
  • Freelance/tự do: không thuộc diện bảo hiểm tai nạn lao động thông thường; từ 1/11/2024, người nhận việc từ doanh nghiệp có thể tự tham gia 特別加入 (厚生労働省)

6. Quản lý thời gian và sức khỏe

6.1 Giới hạn giờ làm việc

Nếu cả công việc chính và fukugyo đều là làm công ăn lương, Luật Tiêu chuẩn lao động (Điều 38) cộng dồn giờ làm ở các nơi:

  • Giờ làm tiêu chuẩn: 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần, vượt quá phải trả phụ cấp làm thêm giờ (tối thiểu +25%)
  • Về nguyên tắc, nơi ký hợp đồng lao động sau phải trả phụ cấp cho phần giờ vượt
  • Freelance, tự kinh doanh thì không cộng dồn giờ làm

Nguồn: 厚生労働省 - 副業・兼業の促進に関するガイドライン

6.2 Mẹo quản lý

  • Đặt giới hạn thời gian: Không để fukugyo ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe
  • Chọn công việc linh hoạt: Ưu tiên công việc có thể tự sắp xếp thời gian (freelance, online)
  • Ghi chép thu chi: Dùng ứng dụng như Money Forward hoặc bảng tính đơn giản
  • Tách tài khoản: Mở tài khoản ngân hàng riêng cho thu nhập fukugyo, dễ quản lý thuế

7. Đăng ký kinh doanh cá nhân (個人事業主)

7.1 Khi nào nên đăng ký?

Nếu fukugyo có tính chất ổn định và doanh thu khá, nên cân nhắc đăng ký 個人事業主 (kojin jigyou nushi) - doanh nghiệp cá nhân:

Lợi ích:

  • Được dùng 青色申告 (aoiro shinkoku - khai thuế sổ xanh): khấu trừ thêm tối đa 650,000 yen (ghi sổ kép và khai qua e-Tax) (国税庁)
  • Thu nhập được tính là 事業所得 thay vì 雑所得, được khấu trừ chi phí rộng hơn
  • Có thể khấu trừ lỗ với thu nhập khác

Cách đăng ký:

  1. Nộp 開業届 (kaigyou todoke) tại phòng thuế (zeimusho) trong vòng 1 tháng kể từ khi bắt đầu kinh doanh
  2. Nộp 青色申告承認申請書 trong vòng 2 tháng kể từ khi bắt đầu kinh doanh (hoặc trước 15/3 của năm muốn áp dụng) để được hưởng ưu đãi thuế
  3. Phí: miễn phí
💡

Nộp 開業届 là thủ tục thuế, không làm thay đổi tư cách lưu trú. Người có visa lao động muốn làm 個人事業主 vẫn cần 資格外活動許可 (個別許可) nếu hoạt động nằm ngoài phạm vi visa; hãy hỏi Cục Quản lý Xuất nhập cảnh trước.

Kết luận

Fukugyo là cơ hội tốt để tăng thu nhập và phát triển kỹ năng, nhưng cần thực hiện đúng quy định. Ba điều quan trọng nhất: kiểm tra chính sách công ty, đảm bảo visa cho phép, và khai thuế đầy đủ khi thu nhập vượt 200,000 yen/năm. Với sự chuẩn bị đúng đắn, fukugyo có thể trở thành nguồn thu nhập bổ sung đáng kể và mở ra những cơ hội mới trong sự nghiệp.

📚Bài viết liên quan