Tóm tắt
Nhật Bản nổi tiếng với nhà vệ sinh công cộng sạch sẽ và hiện đại. Nhưng tại Shibuya (Tokyo), 17 nhà vệ sinh công cộng đã được nâng lên thành tác phẩm kiến trúc đẳng cấp thế giới nhờ dự án The Tokyo Toilet. Mỗi công trình do một kiến trúc sư hoặc nhà thiết kế nổi tiếng thực hiện, biến những nơi thường bị bỏ qua thành điểm tham quan thu hút du khách từ khắp nơi.
Dự Án The Tokyo Toilet Là Gì?
The Tokyo Toilet là dự án cải tạo 17 nhà vệ sinh công cộng tại quận Shibuya, Tokyo. Dự án do Quỹ Nippon (The Nippon Foundation) tài trợ, với ý tưởng từ doanh nhân Yanai Koji (nhà sáng lập Uniqlo/Fast Retailing).
Mục tiêu:
- Thay đổi định kiến về nhà vệ sinh công cộng (bẩn, tối, không an toàn)
- Tạo không gian mà mọi người đều thoải mái sử dụng: người già, trẻ em, người khuyết tật
- Kết hợp nghệ thuật kiến trúc với tiện ích công cộng
Dự án quy tụ 16 nhà thiết kế hàng đầu, trong đó có 4 người từng đoạt giải Pritzker (giải Nobel của kiến trúc): Shigeru Ban, Tadao Ando, Toyo Ito và Fumihiko Maki.
Công trình đầu tiên hoàn thành vào tháng 8/2020, đúng dịp Thế vận hội Tokyo.
Tất Cả 17 Nhà Vệ Sinh
1. Nhà vệ sinh trong suốt — Shigeru Ban (Yoyogi Fukamachi)
Địa điểm: Yoyogi Fukamachi Mini Park (1-54-1 Tomigaya)
Đây là công trình gây tiếng vang lớn nhất của dự án. Tường kính trong suốt cho phép nhìn xuyên thấu từ bên ngoài khi không có người sử dụng. Khi khóa cửa, kính tự động chuyển sang mờ đục để đảm bảo riêng tư. Người dùng có thể kiểm tra bên trong sạch sẽ và an toàn trước khi vào. Ban đêm, công trình phát sáng như chiếc đèn lồng nhiều màu giữa công viên.
2. Nhà vệ sinh trong suốt — Shigeru Ban (Haru-no-Ogawa)
Địa điểm: Haru-no-Ogawa Community Park (5-68-1 Yoyogi)
Công trình thứ hai của Shigeru Ban, cùng công nghệ kính trong suốt nhưng với bảng màu khác. Kính nhuộm các màu xanh lam, vàng chanh, hồng, tím — tạo hiệu ứng thị giác rất đẹp, đặc biệt khi phát sáng vào ban đêm.
3. Nhà vệ sinh tam giác đỏ — Nao Tamura
Địa điểm: Higashi Sanchome (3-27-1 Higashi)
Công trình mang tên Origata, lấy cảm hứng từ nghệ thuật gói quà truyền thống Nhật Bản. Vỏ kim loại màu đỏ nổi bật hình tam giác, vừa là điểm nhấn đô thị vừa thể hiện tinh thần omotenashi (lòng hiếu khách). Đây là một trong những công trình đầu tiên hoàn thành của dự án.
4. Nhà vệ sinh hình tròn — Tadao Ando
Địa điểm: Jingu-Dori Park (6-22-8 Jingumae)
Tadao Ando (giải Pritzker 1995) thiết kế nhà vệ sinh mang tên Amayadori (雨宿り — trú mưa). Công trình hình trụ tròn với mái che vươn rộng và lam kim loại dọc, vừa đảm bảo riêng tư vừa thông gió tự nhiên. Nằm giữa hàng cây anh đào, đặc biệt đẹp vào mùa sakura.
5. Nhà vệ sinh đèn lồng — Takenosuke Sakakura
Địa điểm: Nishihara Itchome Park (1-29-1 Nishihara)
Mang tên Andon Toilet, lấy cảm hứng từ đèn lồng giấy truyền thống Nhật Bản (行灯). Công trình phát sáng dịu nhẹ vào ban đêm, biến một góc công viên vốn tối tăm thành không gian ấm áp, an toàn.
6. Nhà vệ sinh "bình nước" — Sou Fujimoto
Địa điểm: Nishisando (3-27-1 Yoyogi)
Sou Fujimoto biến nhà vệ sinh thành không gian cộng đồng. Thiết kế hình bình nước lớn với 5 bồn rửa tay ở nhiều độ cao khác nhau, nơi "mọi người có thể tụ tập và giao tiếp quanh nước". Phù hợp cho mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi.
7. Nhà vệ sinh mái đồng — Marc Newson
Địa điểm: Urasando (4-28-1 Sendagaya)
Nhà thiết kế công nghiệp người Úc Marc Newson lấy cảm hứng từ kiến trúc đền chùa Nhật Bản, với mái đồng kiểu Minoko (箕甲). Theo thời gian, mái đồng sẽ xỉn màu tự nhiên (patina), hòa quyện ngày càng đẹp hơn vào cảnh quan đô thị. Nội thất đơn sắc xanh lá, bề mặt liền mạch dễ vệ sinh.
8. Nhà vệ sinh ngôi nhà nhỏ — NIGO
Địa điểm: Jingumae (1-3-14 Jingumae)
Nhà thiết kế thời trang NIGO (nhà sáng lập A Bathing Ape) tạo nhà vệ sinh mang tên The House — hình ngôi nhà nhỏ với mái đỏ, cửa sổ khung xanh và hàng rào trắng. Lấy cảm hứng từ khu nhà ở kiểu Mỹ (Washington Heights) được xây tại Tokyo sau Thế chiến II.
9. Nhà vệ sinh trắng tinh — Kashiwa Sato
Địa điểm: Ga Ebisu, cửa Tây (1-5-8 Ebisu-Minami)
Nhà thiết kế đồ họa Kashiwa Sato tạo một khối trắng tinh khiết với lam nhôm cách nhau 2cm, vừa đảm bảo riêng tư vừa giữ sáng bên trong. Thiết kế tối giản, không phô trương, muốn trở thành "biểu tượng khu phố" mang lại cảm giác sạch sẽ và tươi mới cho người qua đường.
10. Nhà vệ sinh gỗ tuyết tùng — Kengo Kuma
Địa điểm: Nabeshima Shoto Park (2-10-7 Shoto)
Kengo Kuma — kiến trúc sư thiết kế sân vận động quốc gia Tokyo — đặt tên công trình là A Walk in the Woods (Dạo bước trong rừng). Năm ngôi nhà nhỏ phủ gỗ tuyết tùng, nối với nhau bằng lối đi uốn lượn, hòa lẫn vào không gian xanh của công viên. Mỗi ngôi nhà phục vụ một nhu cầu khác nhau: gia đình, người khuyết tật, thay đồ.
11. Nhà vệ sinh hình nấm — Toyo Ito
Địa điểm: Yoyogi-Hachiman (5-1-2 Yoyogi)
Kiến trúc sư Toyo Ito (giải Pritzker 2013) thiết kế ba khối nhà vệ sinh mang tên Three Mushrooms. Mái vòm tròn mô phỏng tán nấm mọc trong rừng quanh đền Yoyogi Hachimangu, ốp gạch đỏ, hồng và trắng. Tạo cảm giác thân thiện, gần gũi với thiên nhiên.
12. Nhà vệ sinh điều khiển bằng giọng nói — Kazoo Sato
Địa điểm: Nanago Dori Park (2-53-5 Hatagaya)
Nhà vệ sinh Hi Toilet — hoàn toàn không cần chạm tay. Mở cửa, xả nước, bật đèn... tất cả điều khiển bằng giọng nói. Ý tưởng xuất phát từ nghiên cứu cho thấy nhiều người ngại chạm vào bề mặt nhà vệ sinh công cộng. Dù thiết kế trước COVID-19, đại dịch đã khiến công nghệ này càng được đón nhận.
13. Nhà vệ sinh nghệ thuật ánh sáng — Tomohito Ushiro
Địa điểm: Hiroo East Park (4-2-27 Hiroo)
Công trình nghệ thuật công cộng với hệ thống chiếu sáng tạo ra 7,9 tỷ mẫu ánh sáng — bằng dân số thế giới — liên tục thay đổi suốt ngày đêm, không bao giờ lặp lại. Thể hiện triết lý "tất cả chúng ta đều giống nhau ở chỗ mỗi người đều khác biệt".
14. Nhà vệ sinh "bê tông mê cung" — Masamichi Katayama
Địa điểm: Ebisu Park (1-19-1 Ebisu-Nishi)
Nhà thiết kế nội thất Masamichi Katayama (Wonderwall) tạo công trình mang tên Modern Kawaya — 15 bức tường bê tông xếp ngẫu nhiên, vừa là tác phẩm điêu khắc vừa là nhà vệ sinh. Lấy cảm hứng từ kawaya (厠) — nhà vệ sinh cổ đại Nhật Bản dựng trên sông. Trẻ em thường chơi đuổi bắt quanh các bức tường.
15. Nhà vệ sinh "con mực" — Fumihiko Maki
Địa điểm: Ebisu East Park (1-2-16 Ebisu)
Fumihiko Maki (giải Pritzker 1993) thiết kế nhà vệ sinh như một pavilion công cộng với mái cong độc đáo, tạo thông gió và ánh sáng tự nhiên. Người dân gọi vui là "Nhà vệ sinh con mực" vì nằm trong công viên có biệt danh "Công viên bạch tuộc" (do có đồ chơi hình bạch tuộc).
16. Nhà vệ sinh mái vàng — Junko Kobayashi
Địa điểm: Sasazuka Greenway (1-29 Sasazuka)
Nằm dưới gầm đường sắt cao Keio Line, công trình nổi bật với mái che hình oval màu vàng tươi sáng. Các buồng vệ sinh hình trụ với cửa sổ tròn có hình thỏ, tạo bầu không khí vui tươi. Vật liệu thép chống thời tiết, mái đồng bền bỉ.
17. Nhà vệ sinh cộng đồng — Miles Pennington
Địa điểm: Hatagaya (3-37-8 Hatagaya)
Miles Pennington (Đại học Tokyo DLX Design Lab) thiết kế công trình mang tên ...With Toilet — kết hợp nhà vệ sinh với không gian đa năng. Bên trong cao 5 mét, có thể dùng làm nơi triển lãm, quầy bán hàng tạm thời, hoặc điểm sinh hoạt cộng đồng. Biến nhà vệ sinh thành "trung tâm của khu phố".
Phim Perfect Days
Dự án càng nổi tiếng hơn nhờ bộ phim Perfect Days (2023) của đạo diễn Đức Wim Wenders. Phim kể câu chuyện của một nhân viên dọn dẹp nhà vệ sinh công cộng tại Shibuya, do diễn viên Koji Yakusho thủ vai. Phim được đề cử giải Oscar hạng mục Phim quốc tế xuất sắc nhất và đoạt giải Nam diễn viên xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Cannes 2023.
Nếu bạn muốn hiểu thêm về tinh thần dự án, đây là bộ phim nên xem trước khi đi.
Cách Tham Quan
Tự đi bộ
Tất cả 17 nhà vệ sinh nằm trong quận Shibuya, có thể đi bộ hoặc đi tàu giữa các điểm. Bạn có thể ghé thăm 5-8 địa điểm trong nửa ngày.
Ga gần nhất: Shibuya, Harajuku, Yoyogi-Hachiman, Meiji-jingumae
Tour xe buýt — The Tokyo Toilet Shuttle Tour
Nếu muốn tham quan đầy đủ và có hướng dẫn, có tour xe buýt chính thức:
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Lộ trình | 2 tuyến: Đông (8 điểm) và Tây (9 điểm) |
| Ngày chạy | Thứ Năm 14:15, Thứ Bảy 10:15 |
| Giá | 6,500 yen/người (nhóm từ 4 người: 6,000 yen) |
| Số chỗ | Tối đa 8 người/chuyến |
| Điểm lên xe | Shibuya Excel Hotel Tokyu tầng 5 (Shibuya Mark City) |
| Xe lăn | Có hỗ trợ tại tất cả điểm |
Lưu Ý Khi Tham Quan
- Miễn phí hoàn toàn: Tất cả nhà vệ sinh đều miễn phí sử dụng, 24/7. Chỉ tour xe buýt mới mất phí
- Chụp ảnh: Được phép chụp bên ngoài, tránh chụp khi có người đang sử dụng
- Giữ sạch sẽ: Dù thiết kế đẹp, đây vẫn là công trình công cộng phục vụ người dân. Sử dụng xong nhớ giữ sạch cho người sau
- Thời điểm đẹp nhất: Ban đêm, khi nhà vệ sinh trong suốt của Shigeru Ban phát sáng nhiều màu rất ấn tượng
Kết hợp tham quan The Tokyo Toilet với đi dạo Harajuku, Omotesando hoặc Meiji Jingu — tất cả đều ở gần nhau trong quận Shibuya.
Câu Hỏi Thường Gặp
Có cần đặt vé trước không? Không, nhà vệ sinh mở cửa 24/7 và miễn phí. Chỉ tour xe buýt cần đặt trước.
Có phù hợp với trẻ em và người khuyết tật không? Có. Tất cả công trình đều được thiết kế với tiêu chí universal design, hỗ trợ xe lăn và thân thiện với trẻ em.
Nên đi lúc nào? Ban ngày để thấy rõ kiến trúc. Ban đêm để thấy hiệu ứng ánh sáng. Cuối tuần có thể đông du khách hơn.
Kết Luận
The Tokyo Toilet không chỉ là nhà vệ sinh — đó là minh chứng cho cách Nhật Bản biến những thứ bình thường nhất thành nghệ thuật. Nếu bạn đến Tokyo, đừng bỏ lỡ cơ hội ghé thăm những công trình độc đáo này tại Shibuya. Đây có lẽ là lần duy nhất bạn chủ động tìm đến nhà vệ sinh công cộng để... chụp ảnh.
