Tết Nhật Bản (正月 - Shogatsu): Osechi, Hatsumode, Otoshidama, Kadomatsu - Hướng Dẫn Chi Tiết

Tết Nhật Bản (正月 - Shogatsu) là ngày lễ quan trọng nhất trong năm, tương đương với Tết Nguyên Đán của người Việt. Từ 1/1 đến 3/1, cả nước Nhật đều dừng lại để đón năm mới, trang trí Kadomatsu, ăn Osechi, đi Hatsumode, và trao Otoshidama.

Bài viết này hướng dẫn toàn bộ phong tục Tết Nhật Bản, giúp bạn hiểu sâu về văn hóa và biết cách tham gia như người bản địa.

Tết Nhật Bản Là Gì?

Lịch Nghỉ Tết Nhật Bản

Lịch Chính Thức

Ngày lễ quốc gia:

• Ngày 1/1 (元日 - Ganjitsu): Ngày duy nhất là ngày lễ chính thức

Thực tế:

• Từ 29/12 - 3/1: Hầu hết công ty, ngân hàng, cơ quan chính phủ nghỉ
• Từ 1/1 - 3/1: 三が日 (San-ga-nichi) - "Ba ngày đầu năm" (quan trọng nhất)

Lịch Cụ Thể Năm 2026-2027

Năm 2026:

• Từ 29/12 (Thứ 2) - 3/1/2027 (Chủ Nhật): 6 ngày nghỉ liên tiếp
• Ngày 4/1 (Thứ 2): Quay lại làm việc (仕事始め - Shigoto Hajime)

Năm 2027:

• Từ 29/12 (Thứ 3) - 3/1/2028 (Thứ 2): 6 ngày nghỉ
• Ngày 1/1/2027 (Thứ 6): Ganjitsu

Hoạt Động Của Dịch Vụ

Đóng cửa:

• 🏢 Công ty, ngân hàng, bưu điện: 29/12 - 3/1
• 🏛️ City hall, ward office: 29/12 - 3/1
• 🍜 Nhiều nhà hàng nhỏ, izakaya: 31/12 - 3/1
• 🏪 Siêu thị lớn (Aeon, Ito Yokado): Đóng cửa 1/1, mở lại 2/1 với giờ rút ngắn

Mở cửa:

• 🏪 Combini (7-Eleven, FamilyMart, Lawson): Mở cửa 24/7 cả 1/1
• 🚇 Tàu điện, bus: Chạy bình thường (giảm chuyến một chút)
• ⛩️ Đền, chùa: Mở cửa cả ngày đêm (đặc biệt 1/1 - 3/1 cho Hatsumode)
• 🍔 McDonald's, Starbucks: Hầu hết mở cửa

Phong Tục Tết Nhật Bản Phải Biết

Kadomatsu (門松) - Cây Thông Tre Trước Cửa

Là gì:

• Trang trí bằng tre, thông, mai đặt hai bên cửa nhà/công ty
• Ý nghĩa: Đón thần linh năm mới (年神様 - Toshigami-sama) vào nhà

Khi nào:

• Trang trí: Từ 26/12 - 28/12 (tránh 29/12 vì số 9 = khổ, và 31/12 vì gấp quá)
• Tháo dỡ: 7/1 (khu vực Tokyo) hoặc 15/1 (khu vực Kansai)

Cấu tạo:

• 🎋 Tre (竹): Sức sống mạnh mẽ, vươn cao
• 🌲 Thông (松): Trường thọ, kiên cường
• 🌸 Mai (梅, nếu có): Khai hoa đầu xuân

Mua ở đâu:

• Siêu thị, home center (¥1,000 - ¥10,000 tùy kích thước)
• Khu nhà tập thể, apartment thường không bắt buộc

Kagami Mochi (鏡餅) - Bánh Mochi Tròn Trang Trí

Là gì:

• Hai cục bánh mochi tròn chồng lên nhau, đỉnh có quả daidai (quả cam đắng)
• Đặt trên bệ gỗ, trang trí bằng lá dương xỉ

Ý nghĩa:

• Gương (鏡): Biểu tượng sự trong sáng, linh thiêng (giống gương thần trong Thần đạo)
• Hai lớp: Âm dương, vợ chồng, năm cũ năm mới
• Quả daidai: Gia đình trường tồn qua nhiều đời (代々 - đại đại = thế hệ)

Khi nào:

• Trang trí: 28/12 (避ける 29日 = tránh ngày 29, 避ける 31日 = tránh ngày 31)
• Phá hủy: 11/1 (鏡開き - Kagami Biraki): Đập mochi, nấu chè đậu đỏ ăn (cầu may mắn)

Mua ở đâu:

• Siêu thị (¥500 - ¥3,000, có loại mochi thật và mochi giả bằng plastic bên trong)

Osechi Ryori (おせち料理) - Mâm Cỗ Tết

Là gì:

• Mâm cỗ Tết Nhật Bản, đựng trong hộp jubako (重箱) 2-3 tầng
• Mỗi món có ý nghĩa cầu may mắn cụ thể

Đặc điểm:

• 🍱 Đóng hộp kín, ăn lạnh (vì nhà hàng đóng cửa 3 ngày, chuẩn bị sẵn)
• 🧂 Mặn, ngọt, giữ được lâu (muối, đường, giấm bảo quản)
• 💰 Đắt: ¥10,000 - ¥30,000/hộp 2-3 người ăn

Các món chính và ý nghĩa:

Mua ở đâu:

• Đặt trước: Siêu thị, department store (book từ tháng 11-12)
• Mua sẵn: Siêu thị ngày 31/12 (giảm giá 30-50% buổi chiều)
• Tự làm: Mua nguyên liệu ở siêu thị (rẻ hơn nhưng mất thời gian)

Giá tham khảo (2026):

• Hộp 1 tầng (1-2 người): ¥5,000 - ¥10,000
• Hộp 2 tầng (2-3 người): ¥10,000 - ¥20,000
• Hộp 3 tầng (4-5 người): ¥20,000 - ¥50,000
• Hộp cao cấp (nhà hàng nổi tiếng): ¥50,000 - ¥100,000+

Hatsumode (初詣) - Đi Đền Đầu Năm

Là gì:

• Lần đầu tiên đi đền/chùa trong năm mới (thường 1/1 - 3/1, có người đi đến 7/1)
• Cầu may mắn, sức khỏe, tiền tài cho năm mới

Làm gì:

• Đi đền/chùa (大社 - taisha, 神社 - jinja, 寺 - tera)
• Rửa tay, súc miệng tại chozuya (手水舎)
• Thả tiền vào hòm công đức (¥5 xu tốt nhất, vì 5円 = ご縁 = goen = duyên phận)
• Cúi đầu, vỗ tay, cầu nguyện (二礼二拍手一礼 - Ni-rei, Ni-hakushu, Ichi-rei)
• Mua omamori (お守り) - bùa hộ mệnh (¥500 - ¥1,500)
• Mua omikuji (おみくじ) - xin xăm (¥100 - ¥300)

Các đền nổi tiếng:

Tokyo:

• ⛩️ Meiji Jingu (明治神宮): 3 triệu người/3 ngày (đông nhất Nhật)
• ⛩️ Sensoji (浅草寺): Chùa lâu đời nhất Tokyo
• ⛩️ Yasukuni Jinja (靖国神社): Thờ liệt sĩ

Kyoto:

• ⛩️ Fushimi Inari Taisha (伏見稲荷大社): 10,000 cổng đỏ
• ⛩️ Kiyomizu-dera (清水寺): View đẹp nhất Kyoto

Osaka:

• ⛩️ Sumiyoshi Taisha (住吉大社): Đền lâu đời nhất Osaka
• ⛩️ Osaka Tenmangu (大阪天満宮): Thần học hành

Tips:

• 🕐 Đi từ 6-8 AM hoặc sau 8 PM để tránh đông
• 🧥 Mặc ấm (đêm giao thừa rất lạnh, nhiều người xếp hàng cả đêm)
• 💴 Chuẩn bị tiền lẻ ¥5, ¥50 (thả vào hòm công đức)
• 🍜 Ăn amazake (甘酒): Rượu gạo ngọt phát miễn phí tại đền (ấm người)

Otoshidama (お年玉) - "Lì Xì" Tết Nhật

Là gì:

• Tiền mừng tuổi cho trẻ em và thanh thiếu niên (0-18 tuổi)
• Cho vào phong bì trắng (ポチ袋 - pochi bukuro), có hình vẽ dễ thương

Khác lì xì Việt Nam:

• ❌ Không phải phong bì đỏ (Nhật dùng trắng, có hoa văn)
• ❌ Chỉ cho trẻ em/học sinh, không cho người lớn
• ❌ Số tiền lớn hơn nhiều (¥3,000 - ¥10,000/em)

Số tiền chuẩn:

Ai cho:

• Ông bà → cháu
• Bố mẹ → con
• Cô dì chú bác → cháu
• Anh chị → em (nếu anh chị đã đi làm)

Ai không cho:

• ❌ Bạn bè không cho nhau
• ❌ Người ngoài không cho con người khác (trừ khi rất thân)

Mua phong bì ở đâu:

• Combini, siêu thị, 100-yen shop (¥100 - ¥500 cho 3-5 cái)

Tips cho người Việt:

• Nếu bạn Nhật mời về quê ăn Tết → chuẩn bị Otoshidama cho con họ (hỏi tuổi trước)
• Không nhất thiết phải cho nếu không thân lắm

Các Món Ăn Đặc Biệt

Toshikoshi Soba (年越しそば) - Mì Soba Giao Thừa

Khi ăn: Tối 31/12 (trước 12h đêm)

Ý nghĩa:

• Sợi mì dài = sống lâu, vận may kéo dài
• Soba dễ cắt = cắt đứt vận xui năm cũ

Ăn ở đâu:

• Tự nấu tại nhà (siêu thị bán soba khô/tươi)
• Nhà hàng soba (mở cửa đến 11 PM ngày 31/12)

Giá: ¥300 - ¥800/bát

Osechi Ryori (Đã nói ở trên)

Khi ăn: 1/1 - 3/1 (chủ yếu 1/1)

Ozoni (お雑煮) - Súp Mochi

Là gì:

• Súp trong hoặc sốt miso, cho mochi nướng, rau củ

Ý nghĩa:

• Ăn sáng 1/1, bữa đầu tiên của năm mới

Khác biệt vùng miền:

• Tokyo (Kanto): Súp trong (nước dashi + nước tương), mochi vuông
• Osaka (Kansai): Súp miso trắng, mochi tròn

Mua ở đâu:

• Tự nấu (siêu thị có bán ingredients)
• Một số nhà hàng phục vụ ngày 2-3/1

Amazake (甘酒) - Rượu Gạo Ngọt

Là gì:

• Đồ uống từ gạo lên men, ngọt, không cồn (hoặc cồn rất thấp <1%)
• Phục vụ nóng tại đền trong dịp Hatsumode

Ý nghĩa:

• Sưởi ấm cơ thể, cầu may mắn

Giá: Miễn phí tại đền (hoặc ¥100-200 nếu mua)

Những Điều Nên Làm & Tránh Làm

Nên Làm ✅

Gửi thiệp chúc mới năm (年賀状 - Nengajo):

• Gửi trước 25/12 → Bưu điện giao đúng sáng 1/1
• Viết lời chúc tay, dán tem đặc biệt (¥63/tấm)
• Mua tại bưu điện, combini (¥63 - ¥200/tấm tùy loại)

Chuẩn bị đồ ăn trước 31/12:

• Siêu thị đóng cửa 1/1 - 3/1 (chỉ combini mở cửa)

Dọn dọn nhà cửa trước 29/12:

• 大掃除 (Osoji) = Dọn dẹp lớn cuối năm
• Tránh dọn 29/12 (số 9 xui), 31/12 (gấp quá)

Mặc kimono đi Hatsumode:

• Nhiều người Nhật mặc kimono, furisode (kimono tay dài cho phụ nữ chưa kết hôn)
• Bạn cũng có thể mặc nếu có hoặc thuê

Xem Kohaku Uta Gassen (紅白歌合戦):

• Show ca nhạc truyền hình quốc gia lớn nhất năm, tối 31/12 (NHK, 7:15 PM - 11:45 PM)
• Đội Đỏ (女性 - nữ ca sĩ) vs Đội Trắng (男性 - nam ca sĩ)

Tránh Làm ❌

❌ Mua sắm ngày 1/1 - 3/1:

• Nhiều cửa hàng đóng cửa (chỉ combini, department store mở)

❌ Đi ngân hàng/city hall:

• Đóng cửa từ 29/12 - 3/1 (chỉ ATM hoạt động)

❌ Nấu ăn trong 3 ngày Tết:

• Phong tục: Phụ nữ nghỉ nấu nướng, ăn Osechi sẵn (giờ không strict lắm)

❌ Dùng từ "不吉" (bất cát - không may mắn):

• Tránh nói về chết chóc, bệnh tật, thất bại
• Dùng từ tích cực: 縁起が良い (engi ga ii) = may mắn

❌ Quét nhà, vứt rác ngày 1/1:

• Quan niệm: Quét mất vận may ra khỏi nhà

Từ Vựng Tiếng Nhật Cần Biết

Lịch Trình Tết Nhật Bản (Sample)

Ngày 31/12 (大晦日 - Omisoka) - Giao Thừa

Sáng - Trưa:

• 🧹 Dọn dọn nhà cửa (nếu chưa xong)
• 🛒 Mua đồ ăn dự trữ cuối cùng (siêu thị đóng cửa sau 6 PM)

Chiều:

• 🎍 Kiểm tra Kadomatsu, Kagami Mochi đã trang trí chưa
• 🍱 Lấy Osechi đã đặt (hoặc mua giảm giá tại siêu thị)

Tối:

• 🍜 6-10 PM: Ăn Toshikoshi Soba (mì soba giao thừa)
• 📺 7:15 PM - 11:45 PM: Xem Kohaku Uta Gassen (NHK)
• 🔔 11:45 PM: Ra ngoài, đi bộ đến đền (nếu định đi Hatsumode lúc 0h)

Nửa đêm:

• 🔔 12:00 AM: Nghe chuông chùa (除夜の鐘 - Joya no Kane) - 108 tiếng (xóa 108 phiền não)
• ⛩️ 0:00 - 2:00 AM: Hatsumode lần đầu tiên (đông nhất, nhiều người xếp hàng cả đêm)

Ngày 1/1 (元日 - Ganjitsu) - Tết Dương Lịch

Sáng:

• 🌅 6-7 AM: Xem mặt trời mọc (初日の出 - Hatsuhinode) - nhiều người lên núi/biển
• 🍲 7-9 AM: Ăn Ozoni (súp mochi) + Osechi
• ⛩️ 9 AM - 12 PM: Đi Hatsumode (nếu chưa đi lúc 0h)

Trưa - Chiều:

• 🍱 Ăn tiếp Osechi (hoặc đồ ăn dự trữ)
• 🎮 Chơi Hanetsuki (cầu lông Nhật), Fukuwarai (trò chơi dán mặt), Karuta (bài thơ)
• 📺 Xem TV (nhiều chương trình đặc biệt)

Tối:

• 🏠 Sum họp gia đình, uống sake, ngắm mặt trăng

Ngày 2/1 (Ngày Thứ Hai)

Sáng:

• 🖌️ Kakizome (書き初め): Viết thư pháp đầu tiên trong năm (ước mơ năm mới)
• 🍱 Ăn Osechi (ngày thứ 2)

Trưa - Chiều:

• ⛩️ Đi Hatsumode (nếu 1/1 quá đông)
• 🛍️ Fukubukuro (福袋): Mua túi may mắn tại department store (túi mystery giá ¥3,000 - ¥10,000 chứa đồ trị giá gấp 2-3 lần)

Tối:

• 🏠 Nghỉ ngơi tại nhà

Ngày 3/1 (Ngày Thứ Ba)

Sáng - Trưa:

• 🍱 Ăn hết Osechi còn dư
• 🧹 Dọn dọn nhà cửa nhẹ (chuẩn bị quay lại làm việc)

Chiều:

• ⛩️ Đi Hatsumode lần cuối (ít đông hơn 1/1 - 2/1)
• 🛒 Mua đồ ăn cho tuần sau (siêu thị mở cửa trở lại)

Tối:

• 🏠 Chuẩn bị quay lại công việc/học hành ngày 4/1

Ngày 4/1 - Quay Lại Làm Việc/Học

仕事始め (Shigoto Hajime) - Ngày làm việc đầu tiên
書き初め (Kakizome) - Viết thư pháp đầu tiên (một số công ty/trường tổ chức)

Tips Dành Cho Du Học Sinh & Người Việt

Nếu Ở Lại Nhật Trong Tết

Chuẩn bị:

• 🛒 Mua đồ ăn trước 30/12 (siêu thị đóng cửa 1-3/1)
• 💴 Rút tiền mặt trước 29/12 (ngân hàng đóng cửa, ATM vẫn hoạt động nhưng phí cao hơn)
• 📱 Book Hatsumode tour hoặc đi cùng bạn Nhật (hiểu văn hóa hơn)

Nên làm:

• ⛩️ Đi Hatsumode (trải nghiệm văn hóa, miễn phí)
• 🍜 Ăn Toshikoshi Soba tối 31/12 (¥300-800, rẻ và ý nghĩa)
• 🎆 Xem Kohaku Uta Gassen (show ca nhạc quốc gia, miễn phí trên NHK)
• 🛍️ Mua Fukubukuro ngày 2/1 (túi may mắn, giá trị gấp 2-3 lần)

Tránh:

• ❌ Du lịch xa (giao thông đông, đắt)
• ❌ Đi shopping ngày 1/1 (nhiều chỗ đóng cửa)

Nếu Về Việt Nam Trong Tết

Chuẩn bị:

• ✈️ Book vé máy bay trước 2-3 tháng (Tết Nhật + Tết Việt gần nhau → vé cực đắt)
• 🏠 Thông báo landlord, công ty (nếu nghỉ lâu)
• 📦 Gửi đồ về Việt Nam trước (EMS tăng giá dịp Tết)

Lưu ý:

• 🗓️ Tết Nhật (1/1) ≠ Tết Việt (Âm lịch): Năm 2027, Tết Việt là 28/1 - 3/2 (không trùng Tết Nhật)
• 📚 Nếu du học sinh: Xin phép giáo sư/lab nếu nghỉ lâu

Kiếm Tiền Arubaito Dịp Tết

Cơ hội:

• 🏪 Combini, siêu thị: Cần nhân viên ngày 31/12 - 3/1 (lương x1.25 - 1.35)
• 🍜 Nhà hàng: Một số mở cửa ngày 2-3/1 (cần nhân viên)
• 🎍 Trang trí Kadomatsu, bán Osechi: Các công ty thuê thêm người 25-30/12

Lương:

• Ngày lễ (1/1): ¥1,200 - ¥1,500/giờ (x1.25 lương thường)
• Ngày thường (31/12, 2-3/1): ¥1,000 - ¥1,300/giờ (tùy nơi)

Tips:

• 📅 Đăng ký trước tháng 12 (nhiều nơi tuyển sớm)
• 📞 Hỏi baito trước xem có ca Tết không (không phải chỗ nào cũng cần)

Câu Hỏi Thường Gặp

Tết Nhật Bản có giống Tết Việt Nam không?

Giống:

• ✅ Ngày quan trọng nhất năm, sum họp gia đình
• ✅ Trang trí nhà cửa (Kadomatsu ~ cây nêu, hoa đào)
• ✅ Lì xì trẻ em (Otoshidama ~ lì xì Việt)
• ✅ Ăn mâm cỗ (Osechi ~ mâm cỗ Tết Việt)

Khác:

• ❌ Tết Nhật theo Dương lịch (1/1), Tết Việt theo Âm lịch
• ❌ Không có pháo nổ, bánh chưng, câu đối
• ❌ Không nghỉ lâu (3-7 ngày vs 10-15 ngày của Việt Nam)

Osechi có ngon không? Có nên mua không?

Trung thực:

• 😐 Ngon vừa phải (mặn, ngọt, nhiều người Nhật trẻ cũng không thích)
• 💰 Rất đắt (¥10,000 - ¥30,000)

Nên mua nếu:

• ✅ Muốn trải nghiệm văn hóa (lần đầu ở Nhật qua Tết)
• ✅ Được công ty/lab tặng (một số nơi tặng nhân viên)

Không cần mua nếu:

• ❌ Ngân sách hạn hẹp (du học sinh)
• ❌ Không thích đồ ăn mặn, ngọt, lạnh

Alternative:

• 🍜 Tự nấu Toshikoshi Soba, Ozoni (rẻ hơn, ngon hơn)
• 🍱 Mua combini food (mở cửa cả 1/1)

Hatsumode có mất tiền không?

Không mất tiền (miễn phí):

• ✅ Vào đền, chùa: Miễn phí 100%
• ✅ Cầu nguyện: Miễn phí (chỉ tự nguyện thả ¥5 - ¥100 vào hòm công đức)

Tốn tiền (tùy chọn):

• 💴 Omamori (bùa hộ mệnh): ¥500 - ¥1,500
• 💴 Omikuji (xin xăm): ¥100 - ¥300
• 💴 Ema (bảng gỗ viết ước): ¥500 - ¥1,000

Khuyến nghị cho du học sinh:

• Đi Hatsumode (miễn phí, trải nghiệm quý)
• Mua omikuji 1 lần (¥100, vui)
• Không cần mua omamori nếu ngân sách eo hẹp

Combini có mở cửa ngày 1/1 không?

Có, combini mở cửa 24/7 cả ngày 1/1:

• ✅ 7-Eleven, FamilyMart, Lawson: Mở cửa bình thường
• ✅ Mua được cơm hộp, đồ ăn nóng, đồ uống

Siêu thị:

• ❌ Đóng cửa 1/1 (một số mở lại 2/1 với giờ rút ngắn)

Tặng quà Tết như thế nào?

Phong tục:

• 🎁 Oseibo (お歳暮): Tặng quà cuối năm (tháng 12) cho người có ơn (giáo sư, sếp, mentor)
• 🎁 Không tặng quà ngày 1/1 (chỉ Otoshidama cho trẻ em)

Quà phổ biến:

• 🍺 Bia, rượu sake
• 🍖 Thịt cao cấp (Wagyu), cua
• 🍎 Trái cây hộp (táo, dưa, nho)
• 🍜 Mì soba, dầu ăn, nước tương

Giá:

• ¥3,000 - ¥5,000 (người thân)
• ¥5,000 - ¥10,000 (sếp, giáo sư)

Mua ở đâu:

• Department store (Takashimaya, Mitsukoshi, Isetan) - có dịch vụ gói quà, giao hàng

Kết Luận

Tết Nhật Bản (Shogatsu) là trải nghiệm văn hóa quý giá mà bạn không nên bỏ lỡ nếu ở Nhật. Dù không hoành tráng như Tết Việt Nam, nhưng Hatsumode, Osechi, Toshikoshi Soba, Otoshidama đều mang ý nghĩa sâu sắc về gia đình, truyền thống, và lời chúc may mắn.

Tóm tắt nhanh:

• 📅 Thời gian: 1/1 - 3/1 (công ty nghỉ 29/12 - 3/1)
• 🎍 Phong tục: Kadomatsu, Kagami Mochi, Osechi, Hatsumode, Otoshidama
• 🍜 Đồ ăn: Toshikoshi Soba (31/12), Osechi (1-3/1), Ozoni (1/1)
• ⛩️ Nên làm: Đi Hatsumode, xem Kohaku, mua Fukubukuro
• 💰 Chi phí: ¥0 (nếu không mua Osechi, chỉ đi Hatsumode) đến ¥30,000+ (nếu mua Osechi cao cấp)

Lời khuyên cuối:

• 🎌 Nếu lần đầu ở Nhật qua Tết: Đi Hatsumode, ăn Toshikoshi Soba, trải nghiệm đầy đủ
• 🧧 Nếu có bạn Nhật mời về quê: ĐỒNG Ý NGAY (trải nghiệm quý hơn vàng)
• 💴 Nếu ngân sách eo hẹp: Bỏ qua Osechi, chỉ làm Hatsumode + Toshikoshi Soba (vẫn đủ ý nghĩa)

明けましておめでとうございます！(Akemashite omedetō gozaimasu!)
Chúc bạn năm mới may mắn, khỏe mạnh, thành công! 🎍🇯🇵